مهندسی پرتوپزشکی تهران - بروجرد

گزارش توجیهی برای ایجادرشته

(مهندسی پرتوپزشکی)درمقطع کارشناسی

1-رشته مهندسی پرتوپزشکی مقطع کارشناسی ازنوع رشته های (میان رشته ای)ویا(چند رشته ای)می باشد وترکیبی ازرشته های مهندسی هسته ای،مهندسی برق،رادیولوژی،فیزیک پزشکی وپزشکی کهدر حدمقدماتی ارائه می گردند وسپس دروسی ارائه می شوند که دانشجو رابادنیای مهندسی پرتوهادرحیطه ی پزشکی آشنا نموده واورا به یک متخصص تبدیل می نماید.

دراین رشته،کلیه پرتوهااعم از ذرات بی جرم (فوفونها)وامواج اکوستیکی ازلحاظ ماهیت،نحوه ی تولیدوچگونگی دریافت مورد مطالعه وبررسی قرارگرفته وواکنش آنهاباموادمختلف خصوصابافت بدن انسان موردتوجه قرار می گیردوهدف اصلی ازمطالعه وبررسی این پرتوها(یونسازوغیریونساز)آن است که به پزشک درجهت انجام وظیفه اش یعنی(تشخیص ودرمان)بیماریها ومواد غیرطبیعی (فبزیولوژیکال وآناتومیکال )یاری رساند.

بنابراین رشته مهندسی پزشکی هسته ای ورادیولوژی ازدیدفنی ومهندسی،دراین رشته مطالعه وبررسی می شوند.آن دسته ازتجهیزات ودستگاههای پزشکی نیز که(باپرتوهاسروکاردارند)(تفاوت آن بارشته مهندسی پزشکی)موردتحقیق قرارمی گیرند.

2-هدف ازایجاد این رشته،کمک به متخصصین پزشکی درسایررشته هابرای تشخیص ودرمان دقیق تر،بی خطرتر، موثرتروبهترمی باشد.البته بدلیل توجه به پرتوها ،عمدتامتخصصین پزشکی هسته ای،رادیولوژی وفیزیک پزشکی ازآن بهره مندخواهندشد.ازآنجاکه تمرکزاصلی روی پرتوهای یونساز(مثل اشعه ایکس وگاما)می باشد.بنابراین می توان گفت که کاربرد انرژی وموادهسته ای درحیطه پزشکی جز،وظایف این رشته است.

3-یکی ازروشهای تشخیص بیماریها خصوصادرمراحل ابتدایی(متابولیسمی)ساختن مواد رادیوداروها ورادیوایزوتوپهادرمراکز وسازمانهای انرژی اتمی می باشدکه برای هربیماری وارگان بدن رادیوایزوتوپ خاصی باید طراحی وساخته شودکه این جزءوظایف متخصصین رشته مهندسی پرنوپزشکی است.همچنین درمان بسیاری ازبیماریها خصوصا سرطانها،توسط پرتوهای یونسازورادیوتراپی می باشدکه چگونگی تولیدوبکارگیری این پرتوها ویاطراحی وایجادروش جیددرمان بکمک پرتوها می تواند نیزجزء وظایف مهندسین پرتوپزشکی باشد.

دررابطه باهردوزمینه ی تشخیص ودرمان،دستگاههای وتجهیزات خاصی موردنیازاست که متخصصین این رشته،شناخت نسبتاکاملی ازلحاظ فنی واصول عملکردآنها خواهندداشت لذاطراحی دستگاههاویانگهداری وتعمیر تجهیزات موجود(تست وکالیبراسیون)نیزوظیفه دیگراین مهندسین می باشد.

درنهایت بسیاری ازدستگاههای موجوداگر چه بطورصحیح وکالیبره فعالیت می نمایندامااپراتورهایی که باآنهاکارمی کنندممکن است عملکرد استاندارد وصحیحی نداشته باشندویااینکه استفاده بهینه ازآنهاننمایند.

4-درحیطه پزشکی به منظورتشخیص ودرمان هرچه بهتروجودمتخصصین این رشته ضروری است.وجودکارشناسانی که بتوانندرادیوداروها ی مناسب راطراحی وتولید نمایندوپرتوهای موردنیازیونساز وغیریونسازازلحاظ نحوه ی تولیدوماهیت آنها را بشناسندوبطورمناسب بهره برداری نمایند ونیزبتوانند بادستگاههای مرتبط بااین حیطه ازلحاظ تنظیم وتعمیرگرفته تاطراحی وساخت فعالیت نمایند،همواره دراین مملکت بصورت یک نقصان بوده که ایجاد رشته ی مهندسی پرتوپزشکی امری حیاتی بوده می تواندکلیه این کمبودها رامرتفع نماید.

5-فارغ التحصیلان این رشته بطورکلی درسه حوزه می توانند فعالیت نمایند:

الف- درسازمانهای انرژی اتمی جهت تولید رادیوداروها موردنیازکشور

ب-درمراکز کلینیکی وبیمارستانها جهت نظارت برعملکرد صحیح دستگاههای واپراتورها

ج-درشرکت های مرتبط بامهندسی پرتوپزشکی جهت تحقیق وتوسعه درطراحی وساخت دستگاهها،تعمیرونگهداری ویاتحقیق وتهیه نرم افزارهای پردازشی به منظوربهینه سازی امورتشخیص ودرمان بیماریها.

6-به نظ می رسد همپوشانی این رشته بارشته(مهندسی پزشکی)باشداماتفاوتهای عمده ی آنهااین است که رشته مهدسی پرتوپزشکی باموارد تشخیص ودرمان روبه رو است که به نوعی باپرتوها سروکاردارند(خصوصا یونساز)درحالیکه مهندسی پزشکی عمدتادرموارد مرتبط با مواد ،مکانیک والکتریک سروکاردارد،ونه قباپرتوها.لذااین رشته مکمل رشته های(مهندسی درپزشکی)می باشد.همچنین رادیولوژیستها  وپزشکان هسته ای نیزبامهندسین پرتوپزشکی هماهنگ خواهند بودچراکه دسته ی اول چندان شناخت فنی ازدستگاههاوابزارهای حیطه ی کاری خودندارندواصولابعنوان اپراتورمی باشندولی دسته دوم افرادی فنی هستند که چندان شناخت عمیقی ازحوزه های پزشکی ندارند.لذا دودسته نیزمکمل ونیازمند همدیگرهستند.

7-این رشته قبلادرمقطع کارشناسی ارشدودکتری درایران وجودداشته است ولی نیاز به مقطع کارشناسی درطیف وسیعتری درمملکت حس می شود درهمه ی مقاطع .درکشورهای خارجی نظیر آمریکا این رشته وجودداشته است وعمدتا تحت عنوان  :                   Bionuclear  Engineering

  درسایت های اینترنتی دانشگاههای برکلی ام آی تی  قابل مشاهده است.

8-بدلیل وجودفارغ التحصیلان کارشناسی ارشدودکترای این رشته درایران مشکلی ازبابت اساتید وجودندارد.بعلاوه اطولا رشته هایی مثل مهندسی پرتوپزشکی که ازنوع ((چندرشته ای))می باشند نیازبه متخصص های متفاوت مثل مهندسین هسته ای،مهندسین پزشکی،متخصص فیزیک پزشکی،رادیولوژیست وامثالهم خواهدداشت که همگی درکشورایران وجوددارند.

9-باوجود مراکزوسازمانهای انرژی اتمی از یکسووبیمارستانهاومراکزدرمانی ازسوی دیگرکلیه ی امکانات تجهیزلتی ونیروی انسانی موردنیاز این رشته فراهم می باشد.همچنین آزمایشگاههای آموزشی وتحقیقاتی درزمینه های پزشکی (آناتومی،فیزیولوژی،بیولوژی وغیره)،هسته ای(آشکارسازی)،پزشکی هسته ای (دزیمتری ورادیوبیولوژی)وامثالهم نیزدرمراکزمربوطه وجوددارندوقابل توسعه نیزمی باشند.

برخی ازوظایف مهندسین پرتوپزشکی:

1-تولیدوتهیه رادیوداروهادرمراکز انرژی اتمی.

2-اندازه گیری شدت اشعه ودزیمتری درمحیطهای زیست وبرای هرارگان داخل ویاخارج بدن انسان وحیوانات.

3-مشاهده درطراحی وساخت سپرهای هسته ای وحفظ سازی دربرابرپرتوها.

4-کمک به کادرپزشکی دربکارگیری بهبنه دستگاههای درحوزه ها وبخشهای بیمارستانی نظیرتصویربرداری،رادیولوژی پزشکی هسته ای ودایوتراپی.

5-نظارت برصحت ودقت دستگاههای پرتوپزشکی دربیمارستانها،مراکزکلینکی وانجام کالیبراسیون وتنظیم دستگاههای فوق.

6-نظارت واندازه گیری اشعه های مضر ودزیمتری ازکارکنان بیمارستان،بیمارها وکلیه پرسنل مرتبط بامراکز پزشکی

7-کمک به طراحی برخی ازدستگاههای پزشکی.

8-همکاری درپروژهای تحقیقاتی دوره های کارشناسی ارشدودکتی مهندسی پرتوپزشکی.

9-فعالیت وارائه خط ومشی درنصب وتجهیز وراه اندازی وسرپرستی دستگاههای پرتوپزشکی،مشاوره خریدوانتخاب دستگاههای بهینه وبه روز ،مشاوره ویاری رساندن به تیم پزشکی درارتقای تجهیزات بیمارستانی درحوزه پرتوپزشکی.

10-تاسیس یاکمک به شرکتهای تجهیزات پرتوپزشکی درزمینه تولید،ا خذ نمایندگی،فروش،سرویس ونگهداری.

11-مطالعه وتحقیق برروی تاثیرات انواع پرتوهابرروی بدن انسان وارائه نتایج مفیدبراساس شبیه سازی ومدل کردن پدیده های فیزیکی،هسته ای،رادیوبیولوژی وامثالهم به کمک برنامه نویسی ونرم افزارهای مربوطه.

نوع مدرک وشرایط ورود:

نوع مدرک وشرایط ورود به این رشته ،داشتن دیپلم ریاضی فیزیک یا علوم تجربی وقبولی درآزمون کارشناسی مهندسی پرتوپزشکی می باشد.همانند موارد وضرایب امتحانی دردفترچه راهنمای کنکورغیرپزشکی دانشگاه آزاداسلامی موجود می باشد.

ملاحظات زیست محیطی:

پرتوهایی که درحیطه مهندسین پرتوپزشکی درهردوحوزه تشخیص ودرمان موردتوجه قرارمی گیرند به طورکلی دونوع یون ساز وغیر یونساز می باشند.ازلحاظ تاثیرات نامطلوب برانسان ویاسایر موجودات زنده وبطور کلی محیط زیست درمورد پرتوهای غیریونسازمثل(امواج آر-اف،مادون قرمز،نورمرئی ویا امواج ماوراوصوتی)دغدغه ای وجودنداردامادرمورد پرتوهای یونسازمانند(اشعه ایکس وگاما)که درمراکز رادیولوژی وپزشکی هسته ای وجوددارند ویابطورطبیعی درموادرادیواکتیووجوددارند که بشر آنها رادرمراکز وسازمانهای انرژی اتمی تحت منترل قرار میدهد.بنابراین جهت منترل ونظارت برنشتی این پرتوهادرمحیطهای بیمارستانی ومراکز درمانی ،نیاز به تولید متخصصین این رشته می باشد.پس،راه اندازه این رشته ،نه تنها لطمه ای به محیط زیست منی زند بلکه کمکی اسن جهت نظارت برپرتوهای یونسازموجوددرمحیط زیست وکاهش هرچه بیشتر آنها به منظور حفظ ایمنی وسلامت بشرومحیط زیست.

مدیریت منابع وارتقا بهره وردی:

تحقیقات نشان داده که آینده منابع انرژی به کمک میکروارگانیسم ها(مثل باکتری هی)می تواند رقم بخورد لذا نیاز به علوم مهندسی درحیطه بیولوژی وپزشکی وجودداشته ومطالعات روی عملکرد وفعالیت این میکروارگانیسم ها نیزاحتیاج به تجهیزات ودستگاههای پرتوپزشکی ومتخصصین این رشته دارد.همچنین نقش کارکنان این رشته دریافتن منابه انرژی هسته ای به کمک طراحی آشکارسازها ودیزمترهای بسیارحساس غیرقابل انکاراست.

ازطرف دیگرشعااصلی این رشته نیزمانندسایر رشته ای فنی مهندسی ،بهینه سازی درموارد مختلف کاربردی مثل مصرف انرژی می باشد مضافاآنکه درزمینه های تشخیص بیماریها ونیزدرمان آنها،سعی برآن است که با حداقل مصرف انرژی وبالاترین ایمنی ودقت به اهداف مربوطه نائل گردیم.تحقیقات مختلف ارتقا بهره وری درتصویربرداری پزشکی ،طراحی درمان ،پرتودرمانیوبسیاری دیگرازحوزه های تشخیص ودرمان ،پیش روی دانشجویان ومتخصصین رشته مهندسی پرتوپزشکی می باشد.